Loading...
مقالات
موضوع :
پسته
پسته

اريخچه :

 

پسته گياهي است كه از ديرباز در نقاط مختلف ايران مورد كشت و پرورش قرار مي‌گرفته است. جنگل‍هاي وحشي و خودروي پسته در ناحيه شمال شرقي ايران و نواحي هم ‍مرز با تركمنستان و افغانستان پيشينه اي باستاني دارد و تصور مي ‍رود كه درخت پسته حدود 4-3 هزار سال قبل درايران اهلي شده و مورد كشت وكار قرارگرفته است.

 

اولين ارقام پسته در ايران حاصل پرورش و اهلي‍ كردن درختان پسته وحشي بوده است كه تعداد اين ارقام بسيار محدود و شكل ظاهري آن با محصول پسته خودرو شباهت داشته است.كم‍ كم بر اثر پيوند و جابجائي اين ارقام و توجه باغداران از نظر درشتي دانه هاي پسته تا حدودي تحول ايجاد شده و ارقام جديدي بوجود آمده است.

 

ارزش اقتصادي :

 

پسته به عنوان يك محصول استراتژيك جايگاه خاصي را در بين توليدات دارا مي باشد. اين محصول بخش عمده اي از صادرات غيرنفتي را تشكيل مي ‍دهد . درشرايط كنوني حدود 55 درصد از توليد و بيش از 60 درصد از صادرات جهاني پسته در اختيار كشور ما بوده و درآمد ارزي حاصل از صادرات پسته بيش از 400 ميليون دلار مي باشد.

 

سطح زير كشت :

 

درحال حاضر سطح زير كشت پسته در ايران بيش از 360,000 هكتار مي باشد كه استان كرمان با مجموع بيش از 270,000 هكتار باغ هاي بارور و غير بارور، 77 درصد محصول كل كشور را توليد و به عنوان مهمترين منطقه پسته كاري ايران و دنيا محسوب مي ‍شود . ضمناً ساير استان‍هاي پسته خيز عبارتند از : يزد، خراسان، فارس، سمنان، سيستان و بلوچستان، قزوين، مركزي، اصفهان و قم مي ‍باشند كه بيش از 90,000 هكتار سطح زيركشت باقيمانده را به خود اختصاص می دهند.

 

ارزش غذائي :

 

دانش امروز برتري‍هاي پسته را از پاره اي جهات بر بسياري از خوراكي‍هاي مقوي و مغذي از جمله خاويار، ميگو، گوشت قرمزو سفيد و .... را به اثبات رسانيده است.

 

جدول زير مواد و عناصر موجود در 100 گرم مغز پسته را نشان مي‍دهد:

 

آب

 

پروتئين

 

چربي

 

هيدرات هاي كربن

 

فيبر

 

عناصر معدني

6/5 گرم

 

8/19 گرم

 

5/53 گرم

 

2/16 گرم

 

½ گرم

 

8/2 گرم

فسفر

 

كلسيم

 

أهن

 

پتاسيم

 

منيزيم

430 ميلي‍گرم

 

140 ميلي‍گرم

 

7/7 ميلي‍گرم

 

972 ميلي‍گرم

 

150 ميلي‍گرم

 

 

مقدار انرژي حاصل از 100 گرم مغز پسته حدوداً 626 كيلو كالري مي‍باشد

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

 

معرفی پسته

 

درخت پسته اهلي ) (Pistacia Vera L.) متعلق به تيره سماق (Anacardiaceae) است جنس Pistacia داراي 11 گونه است كه همگي ‌آ‌نها از خود، تربانتين يا سقز ترشح مي ‍كنند.گياهان اين تيره بصورت درخت يا درختچه هستند.درخت پسته داراي برگ‍هاي مركب شانه اي است و هربرگ يك جوانه جانبي را در برمي‍‍گيرد. اكثر جوانه هاي جانبي به گل آذين اوليه مبدل مي ‍شوند و يك محور اصلي را تشكيل مي ‍دهند كه در سال بعد خوشه پسته را توليد مي كنند. بنابراين اين خوشه هاي پسته به صورت جانبي بر روي شاخه يكساله مي ‍شوند.

 

از نظر گياه شناسي ميوه پسته در رديف ميوه هاي شفت طبقه ‍بندي مي ‍شود ميوه هاي شفت متشكل از سه قسمت : لايه برون خارجي، لايه ميان گوشتي و لايه درون برسخت هستند كه درون بر، هسته را مي ‍پوشانند. تفاوت ميوه هاي شفت در بخش خوراكي آنها است. در پسته و بادام، هسته (مغز) به صورت خوراكي مي ‍رسد، در حالي كه ساير ميوه ‍جات شفت (زردآلو، هلو)، هسته سخت دارند و ميان برگوشتي بخش خوراكي ميوه مي باشد.

 

درخت پسته دو پايه است، يعني براي توليد ميوه به وجود هر دو پايه نر و ماده نياز مي باشد و تشخيص درخت نر و ماده از يكديگر به جز از روي گل آنها (آن هم در فصل بهار و به هنگام گل دادن ) ميسر نيست.

 

البته كارشناسان و باغداران باتجربه از روي اندازه درخت، شكل برگ‍ها، شكل جوانه ها و نحوه استقرار آنها برروي شاخه ها، درخت نر را از ماده براحتي تشخيص مي ‍دهند. گل ها فاقد گلبرگ و غده هاي شهد ‍ساز بوده، بنابراين زنبور عسل را به خود جلب نمي ‍كند و گرده گل توسط باد پراكنده مي ‍شوند. درخت پسته برگ ‍ريز است، بدين معنا كه در پاييز خزان نموده و زمستان را در خواب مي گذراند.

 

ريشه ‍زائي درخت پسته به ‍صورت محوري و عمودي است و تا عمق بيش از دو متر داخل خاك فرو مي ‍رود. سيستم ريشه ‍زائي عمقي درخت را قادر مي سازد تا به اعماق خاك نفوذ كرده و از آب و مواد موجود در آن به خوبي تغذيه نمايد و از اين رو درختان پسته قابليت سازش با دوره‍ هاي طولاني خشكسالي را دارند.قدرت توليد ريشه فرعي در درخت پسته خيلي ضعيف است و هرگاه انتهاي ريشه اصلي قطع شود، درخت خشك شده و از بين مي رود.

 

مرحله نونهالي درخت پسته طولاني است. تا قبل از پنج سالگي، درختان ميوه كمي توليد مي كنند و از 10 تا 12 سالگي باردهي كامل و اقتصادي درخت آغاز مي شود.

 

درخت پسته عادت به رشد عمودي دارد، به نحوي كه رشد سريع جوانه انتهائي از رشد جوانه‍هاي جانبي در درختان مسن‍تر جلوگيري مي‍ كند. اين ويژگي‍ها بر نحوه تربيت نهال‍هاي جوان، هرس درختان بالغ و جوان‍سازي درختان مسن تاثير زيادي دارد.

 

 

 

گونه هاي پسته در ايران :

 

از گونه هاي جنس Pistacia تنها P.vera (پسته اهلي) P.khinjuk (چاتلانقوش، كسور، گلخونك يا خنجك) و P.mutic (بنه) موجود است. چاتلانقوش و بنه پايه هاي مناسبي براي پيوند درختان پسته اهلي به شمار مي ‍روند.

 

P.vera در بين گونه هاي فوق تنها درختي است كه به صورت اهلي درآمده و نوع وحشي آن نيز در جنگل‍هاي سرخس واقع در منطقه مرزي شمال شرقي كشور يافت مي ‍شود.

 

مشخصات گل نر :

 

درخت نر در فروردين ماه حدود 5 تا 7 روز زودتر از درخت ماده به گل مي نشيند كه گل‍‍هاي آن به صورت خوشه اي بوده و هر خوشه، توده اي ازگل‍هاي متراكم مي باشد. گل‍ها بدون گلبرگ و كاسبرگ حقيقي هستند. هرگل نر مشتمل بر5 پرچم بيضي شكل با ميله كوتاه سبز رنگ است.

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

 

پسيل معمولي پسته

مهمترين آفت پسته است كه باغداران به آن شيره خشك مي گويند، زيرا عسلك دفع شده از انتهاي بدن پوره هاي اين آفت در مقابل هوا خشك شده، تبديل به دانه‍ هاي مدور شكري مانندي مي ‍شود كه روي برگ‍ها و زير درخت مي‍ ريزد. زمستان را به صورت حشره كامل مي‍ گذرانند و اوائل ارديبهشت ماه معمولاً تخم ‍ريزي مي ‍كند و نوزادهاي آن از شيره نباتي تغذيه مي ‍نمايد تا تبديل به حشره بالغ گردند.

 

 

 

خسارت پسيل معمولي پسته :

 

در اثر مكيدن شيره گياهي توسط پسيل معمولي پسته وزن مغز آن كاهش، درصد پوكي افزايش و ميزان خنداني هم كاهش مي‍ يابد. گياه آفت زده ضعيف شده و گاهي لكه هاي قهوه اي سوخته روي برگ‍ها ديده مي ‍شود. از ديگر خسارت‍هاي اين آفت ريزش برگ‍ها و جوانه هاي ميوه‍ دهنده سال بعد و همچنين بسته شدن روزنه ها در اثر ترشح عسلك مي ‍باشد.

 

 

 

مبارزه :

 

سم پاشي نقاط آلوده در هنگامي كه روي 50 % از برگ‍هاي درختان باغ بطور متوسط 15-10 پوره آفت وجود داشته باشد، توصيه مي شود. بهترين زمان مبارزه با پسيل وقتي است كه جمعيت پوره ها زياد و جمعيت تخم‍ها و حشرات كامل كم باشد كه معمولاً حدود اواخر ارديبهشت ماه مي‍ باشد. زماني كه طغيان پسيل معمولي پسته وجود داشته باشد بايد از مواد حشره كش توصيه شده عليه آفات بهره جست.

 

منابع :

 

ü راهنماي پسته(كاشت، داشت و برداشت) تهيه شده : گروه تكنولوژي آموزشي (وزارت جهاد كشاورزي) مؤلفين: بهمن پناهي- علي اسماعيل پور- فرزاد فربود- منصور مؤذن پور كرماني حسين فريور مهين

ü اسماعيل پور ،علي.1379. .بررسي و مقايسه عملكرد كمي و كيفي 28 رقم پسته د رشرايط رفسنجان،گزراش نهايي موسسه تحقيقات پسته كشور.29 صفحه.

 

ü فريور مهين،حسين.1370. آفات و بيماري‌هاي مهم درختان پسته در استان كرمان. انتشارات سازمان ترويج وكشاورزي.

 

ü شيباني،احمد{ فريورمهين،حسين و علي وطن پور ازغندي.1374.پسته تو توليد آن در ايران. انتشارات موسسه سازمان تحقيقات پسته كشور.

 

ü (وزارت جهاد كشاورزي{ دفتر دائره‌المعارف و جامع علوم كشاورزي.1378.دايره المعارف جامع علوم كشاورزي .1378. دايره المعارف جامع علوم كشاورزي(جلد 1)، تهران{ وزارت كشاورزي

 

از ديگر آفات مهم پسته مي‍توان به سن‍ها اشاره نمود كه شامل : سن سبز با لكه سفيد، سن سبز يك دست، سن قهوه‍اي و سن قرمز مي باشند. زمستان‍گذراني به صورت حشره كامل و در زير بوته هاي گياهان مختلف و يا گاهي در پناه‍گاه‍هاي درختان در ارتفاعات مي ‍باشد . اين حشرات در اواسط فروردين ماه از مكان‍هاي زمستان‍گذران خارج شده و بر روي ميزبان‍هاي تازه روئيده به ويژه اسپند تغذيه و تخم‍ريزي می نمایاند.

 

 

 

در صورت نا‍مساعد شدن شرايط طبيعي،خشك‍ شدن و از بين رفتن ميزبان‍هاي وحشي و بالارفتن جمعيت، سن‍ها به سمت باغ‍هاي پسته هجوم مي‍ آورند و ابتدا از علف‍هاي هرز اطراف و داخل باغ‍هاي پسته سپس از ميوه‍هاي پسته تغذيه می نمایاند.

 

 

 

خسارت سن‍هاي زيان آور :

 

تغذيه سن‍ها از مرحله تشكيل ميوه تا سخت شده پوست استخواني سبب سياه شدن تمام ميوه در ابتداي فصل مي‍گرددو ميوه هاي خسارت ديده بر روي درختان، خشكيده و ريزش مي يابند. ابتداي فصل ، اثر تغذيه سن‍ها در روي پوست سبز ميوه شيره گياهي به صور قطرات شفافي خارج شده و محل تغذيه كاملاً مشخص مي‍باشدو همچنين در وسط داخلي ميوه‍ها شبكه‍ هاي تور مانند سفيد رنگي مشاهده مي ‍شود.

 

 

 

از مرحله سخت شدن پوست استخواني تا مغز‍ بندي ميوه ها ديگر علام تغذيه و لكه هاي قهوه اي در روي پوست سبز رويي مشاهده نمي شود و محل تغذيه سن ها در سطح داخلي پوست استخواني به صورت نقاط سياه رنگ ديده مي ‍شود. تغذيه سن‍ها در اين مرحله از جنين در‍حال رشد سبب پوكي و اسفنجي شدن جنين و از مغز ميوه‍ها سبب ايجاد لكه‍ هاي نكروز فرو رفته قهوه اي رنگ بر روي مغز ميوه ها مي‍ گردد. در اين مرحله سن‍ها قادر به انتقال قارچNematospora coryli نيز بوده و بيماري ماسوي پسته (سفيد و لغزنده شدن اطراف مغز ميوه‍ها) را باعث میشود.

 

 

 

مبارزه :

 

- پرهيز از كندن و از بين‍بردن ميزبان‍هاي وحشي در مناطق كوهستاني و دشت‍هاي اطراف باغ‍هاي پسته.

 

- پرهيز از كندن و ازبين بردن علف‍هاي هرز ميزبان اطراف و داخل باغ‍هاي پسته زماني كه سن به سمت باغ‍هاي پسته هجوم آورده اند.

 

- -از بين بردن علف‍هاي هرز در اوايل فصل قبل از هجوم سن‍ها به سمت باغ‍هاي پسته و در اواخر فصل پس از برداشت محصول جهت از بين بردن كانون‍هاي زمستان‍گذراني.

 

- -مبارزه شيميائي در صورت نياز و با توجه به تراكم جمعيت و مرحله رشدي ميوه پسته .

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

 

زنجره پسته Idiocerus stali :

 

در مناطق پسته ‍خيز به اين آفت شيره ‍تر گفته مي ‍شود. زنجره پسته در سال فقط يك نسل دارد و زمستان را به صورت حشره كامل در زير پوست و شكاف تنه درختان پسته و يا ساير درختان مانند بادام، زردآلو و در شكاف ديوارهاي قديمي تزديك باغات پسته مي‍ گذراند. در شرايط آب و هوايي گرمتر در اواسط اسفندماه و در شرايط آب و هوايي سردتر در اوايل فروردين ماه شروع به فعاليت مي كند.

 

 

 

خسارت آفت :

 

از محل نيش ‍زدگي حشرات به پريكاپ ميوه‍ هاي جوان شيره نباتي خارج شده و توام با فضولات و ترشحات پوره ها روي برگ‍ها و خوشه ها مي ‍ريزد. اين ترشحات علاوه بر آن‍كه باعث سوختگي برگ‍ها و خوشه ‍ها می‍ شوند محيط مناسي را نيز براي نشو و نماي قارچ‍هاي ساپروفيت ايجاد مي ‍كنند و اغلب درخت‍هاي آلوده، مبتلا به بيماري دوده يا فوماژين مي ‍شوند. نتيجه اينكه به تدريج ميوه‍ ها خشك و چرو‍كيده مي‌گردند. گـــاهي هم خسارت به اندازه اي است كه هيچ ميوه ســـالمي روي درخت باقي نمي ‍ماند.

 

 

 

مبارزه :

 

مبارزه شيميائي را بايد از زمان ظهور جوانه‍ ها قبل از تخم ‍ريزي آفت شروع كرده و به محض آغاز گل‍دادن درختان خاتمه داد. درصورتي كه كه مبارزه عليه حشرات قبل از گلدهي صورت نگيرد، بايد صبر نمود تا پوره ها ظاهر شوند و سپس اقدام به مبارزه شيميائي نمود. براي مبارزه مي ‍توان از سموم فسفره و يا ديمتوآت‍ها استفاده نمود.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

پروانه چوبخوار پسته Kermania pistaciella

 

 

اين آفت ساليانه يك نسل دارد و زمستان را به صورت لاروهاي كامل در داخل چوب سرشاخه هاي پسته به سر مي برد و در اواخر زمستان لاروهاي مذكور روي شاخه هاي آلوده يك‍ساله يا دو‍ساله سوراخ كوچكي ايجاد كرده و از شاخه ها خارج و در روي سرشاخه ها و نزديك جوانه ها مستقر مي‍ شوند.

 

خسارت :

 

اين آفت فقط به پسته حمله كرده و طرز خسارت آن به دوطريق است :

 

بعضي لاروهاي پروانه از مغز محور خوشه تغذيه نموده و باعث مرگ حدود 5 تا 8 درصد ميوه هاي خوشه می گردند. گاهي نيز تمام خوشه را در جواني خشكانيده و باعث ريزش آن مي ‍شود.

 

عده اي ديگر از لاروها وارد شاخه شده و از مغز چوب تغذيه مي‍ نمايندو بدين وسيله دالان‍هاي را در داخل چوب به وجود مي‍ آورند. شاخه‍ هاي مبتلا به آفت رشدشان كم و در نتيجه از مقدار كل محصول سال بعد كاسته مي ‍شود.

 

 

 

مبارزه :

 

چون لاروهاي اين آفت، چوبخوار بوده و مبارزه شيميائي نمي‍ تواند عليه آن به خوبي موثر واقع شود، به نظر مي‍ رسد كه انجام مبارزه بيولوژيك راه مناسبي در از بين بردن اين آفت باشد. در صورت ضرورت سمپاشي عليه آفت چوبخوار پسته در اوايل بهار و پس از ريزش بيش از 50% از گلبرگ‍ها با استفاده از سموم مناسب اقدام مي گردد

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

سوسك سرشاخه خوار پسته Hylesinus vestitus :

 

 

خسارت :

 

حشرات كامل براي تغذيه به جوانه هاي كه در محل اتصال دمبرگ به شاخه قرارگرفته اند حمله نموده ، آنها را سوراخ و دالان كوتاهي در وسط چوب ايجاد مي‍ كنند. در نتيجه اين جوانه ها كه بايد سال بعد به شاخه و ميوه تبديل شوند، از‍بين مي ‍روند. لارو اين سوسك زير پوست شاخه‍ هاي خشك شده درختان پسته زندگي مي ‍كند و همراه با تغذيه خود دالان‍هاي ايجاد مي ‍نمايند.

 

نكات زير در رابطه با زندگي سوسك سرشاخه خوار پسته از اهميت برخوردارند :

 

1- بهترين ميزبان آفت جهت تخم ‍ريزي و ادامه نسل، چوب پسته تازه هرس شده است.

 

2- هر سوسك در طول زندگي خود غالباً از يك جوانه درخت تغذيه مي‍ نمايد.

 

3- عمده خسارت حشره در طول فصل‍هاي بهار و تابستان بوده كه آن هم مربوط به تغذيه افراد بالغ از جوانه هاي پسته است.

 

4- پس از مرحله فوق، حشرات بالغ از اوايل پاييز به بعد به منظور ادامه نسل از داخل دالان‍ها خارج شده و جهت تخم ‍ريزي به چوب‍هاي پسته تازه هرس شده و درختان خشك شده در همان سال هجوم مي آورند. اين عمل تا اواخر زمستان و گاهي تا فروردين ماه سال بعد ادامه پيدا می كند. اوج خروج حشرات بالغ براي تخم ريزي معمولاً در ماه‍هاي آخر پاييز و در طول زمستان است .

 

 

 

مبارزه :

 

بهترين روش مبارزه عليه اين آفت، با جمع آوري و سوزانيدن چوب‍هاي خشك و تازه هرس شده مي ‍باشد و علاوه بر اين با تله‍ گذاري در طول پاييز و زمستان با چوب‍هاي تازه هرس شده و سوزاندن آنها در اسفند ماهء مي ‍توان با آفات مبارزه كرد. در صورت ضرورت مبارزه شيميايي عليه سوسكها به توصيه كارشناسان عمل مي‍ گردد.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

مهمترين ارقام پسته :

مهمترين ارقام پسته در ايران عبارتند از : اكبري ، كله قوچي ، احمد آقائي ، اوحدي ، بادامي زرند، ممتاز خنجري دامغان ، شاهپسند سفيد پسته نوق و قزويني .

 

پسته رقم اكبري :

 

پسته رقم كله قوچي

 

پسته رقم احمد آقائي

 

پسته رقم اوحدي

 

پسته رقم ممتاز

 

پسته رقم سفيد نوق

 

پسته رقم بادامي

 

پسته رقم خنجري دامغان :

 

پسته رقم شاه پسند :

 

پسته رقم قزويني

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

روش‍هاي كاشت و توليد نهال پسته :

كاشت مستقيم بذر در زمين اصلي :

 

پس از آماده ‍سازي زمين به منظور احداث باغ، بايد ابتدا جوي و پشته هاي به عرض 100-50 سانتيمتر و عمق 70-50 سانتيمتر ايجاد گردد. سپس آن را آبياري نموده و در فصل زمستان نسبت به كشت مستقيم بذور به مدت 12 ساعت قبل از كاشت خيسانده و با قارچ‍‍كش مناسب ضدعفوني شوند. در يك طرف پشته گودال‍هاي با عمق3-2 سانتي‍متر و با فاصله 3-2 متر از يكديگر ايجاد و پس از قراردادن بذور در داخل هر گودال روي آن را با ماسه پوشانده خواهد شد. در مناطقي كه داراي شرايط شوري خاك و آب هستند عرض جوي‍هاي كشت 5/1-1 متر و عمق آنها حدود 30-20 سانتيمتر در نظر گرفته و كشت بذور در وسط جوي انجام مي ‍شود.

 

لازم است محل كشت بذر از سطح جوي حدوداً 10-5 سانتيمتر بالاتر باشد تا در هنگام آبياري، آب حدود 5 سانتي‍متر روي بذر را بپوشاند. طول جوي‍هاي كشت در اين روش بين 50-30 متر و فواصل رديف‍ها حدود 8-6 متر در نظر گرفته مي شود. آبياري بسته به شرايط آب و هوايي و ميزان آب موجود ، پس از سبز شدن بذورهر 15-10روز يك بار انجام مي شود.

 

كاشت پسته در گلدان :

 

.براي اين منظور از كيسه هاي پلاستيكي سياه به قطر 15-10 سانتي‍متر و ارتفاع 30-25 سانتي‍متر استفاده مي ‍شود. تركيب خاك گلدان شامل ماسه شيرين + خاك زراعي + كود حيواني پوسيده (ترجيحاً كود گاوي) مي ‍باشد.

 

در اين روش ممكن است گلدان‍ها به صورت آزاد در كنار يكديگر قرار گيرند يا به صورت كرتي درآيند. پس از خيساندن بذور مورد نظر و ضدعفوني آنها، 2 عدد بذر در عمق 3-2 سانتي‍متري خاك گلدان قرار گرفته و روي آن با ماسه يا خاك اره پوشانده مي‍ شود. زمان كاشت در گلدان اواخر زمستان و اوايل و اوايل بهار مي باشد.درصورت توليد نهال گلداني در شاسي يا گلخانه، مي‍ توان در پاييز يا اوايل زمستان نيز اقدام به كاشت بذر نمود. از مزاياي اين روش بالابودن بازده توليد نهال، سهولت و عدم محدوديت زماني در امر جابجايي گلدان مي باشد.

 

كاشت پسته در خزانه :

 

در اين روش از يك قطعه زمين به مساحت‍هاي 20*10 يا 30*20 متر استفاده مي شود. پس ازآماده سازي زمين با افزودن كود حيواني پو‍سيده (20 تن در هكتار)، ماسه بادي (60 تن ) و مقداري كود شيميائي (فسفات آمونيوم به ميزان 4000 كيلوگرم در هكتار) نسبت به اصلاح و تقويت زمين اقدام مي گردد. در اواسط اسفند تا اواسط فروردين ماه، بذور پسته ارقام بادامي ريز يا قزويني را به مدت 12 ساعت خيسانده و ضدعفوني مي كنند. در قطعه مورد نظر رديف هايي به فواصل 30-20 سانتي‍متر ايجاد و بذور روي رديف‍ها به فاصله 15-10 سانتي‍متري و در عمق 3 سانتيمتر كشت مي ‍شوند. آبياري نهال‍ها ابتدا هر 10-7 روز يك ‍مرتبه و بعد هر 12-10 روز يك ‍مرتبه انجام مي ‍شود و نهال هاي توليدي در زمستان سال اول يا دوم به زمين اصلي منتقل مي ‍شوند.

 

در هنگام انتقال نهال‍ها بايد دقت لازم در زمان بيرون آوردن آنها از زمين خزانه صورت گيرد تا از قطع شدن نوك ريشه اصلي و پوشش ريشه جلوگيري شود. در صورت عدم رعايت اين مسئله ممكن است ميزان تلفات به 40-30 درصد برسد.

 

فاصله كاشت درختان :

 

در اكثر باغ‍هاي پسته به دليل عدم آگاهي باغداران، فواصل كاشت رعايت نشده و باغ‍هايي با شكل‍هاي نامنظم و متراكم مشاهده مي گردد كه علاوه بر عدم رعايت اصول صحيح باغداري، مشكلات عمليات داشت و برداشت را دارد. به منظور جلوگيري از بروز اين مشكل، فاصله مناسب بين دو رديف 8-6 متر و روي 4-3 متر توصيه مي شود.

 

كشت مخلوط :

 

كاشت هر نوع گياه، اعم از زراعي يا باغي در فاصله بين درختان را كشت مخلوط مي گويند. طول دوره نونهالي درختان پسته نسبتاً طولاني مي ‍باشد. بنابراين باغدار اقدام به كاشت گياهان مناسب در فاصله بين درختان پسته مي ‍‍‍كند تا علاوه بر تامين بخشي از هزينه‍ هاي توليد، سبب اصلاح و بهبود ساختمان خاك نيز شود. از گياهان زراعي مناسب و متداول در كشت مخلوط مي ‍توان گندم، جو، يونجه، چغندر، شلغم، منداب و زعفران را نام برد. از گياهان باغي مي ‍توان انگور، انار، بادام ، زردآلو و سيب را نام برد

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

پسيل معمولي پسته Agonoscena pistaciae :

 

 

 

پسيل معمولي پسته، مهمترين آفت پسته است كه باغداران به آن شيره خشك مي گويند، زيرا عسلك دفع شده از انتهاي بدن پوره هاي اين آفت در مقابل هوا خشك شده، تبديل به دانه‍ هاي مدور شكري مانندي مي ‍شود كه روي برگ‍ها و زير درخت مي‍ ريزد. زمستان را به صورت حشره كامل مي‍ گذرانند و اوائل ارديبهشت ماه معمولاً تخم ‍ريزي مي ‍كند و نوزادهاي آن از شيره نباتي تغذيه مي ‍نمايد تا تبديل به حشره بالغ گردند.

 

خسارت پسيل معمولي پسته :

 

در اثر مكيدن شيره گياهي توسط پسيل معمولي پسته وزن مغز آن كاهش، درصد پوكي افزايش و ميزان خنداني هم كاهش مي‍ يابد. گياه آفت زده ضعيف شده و گاهي لكه‍ هاي قهوه‍ اي سوخته روي برگ‍ها ديده مي ‍شود. از ديگر خسارت‍هاي اين آفت ريزش برگ‍ها و جوانه هاي ميوه‍ دهنده سال بعد و همچنين بسته شدن روزنه ها در اثر ترشح عسلك مي ‍باشد.

 

مبارزه :

 

سم پاشي نقاط آلوده در هنگامي كه روي 50 % از برگ‍هاي درختان باغ بطور متوسط 15-10 پوره آفت وجود داشته باشد، توصيه مي شود. بهترين زمان مبارزه با پسيل وقتي است كه جمعيت پوره ها زياد و جمعيت تخم‍ها و حشرات كامل كم باشد كه معمولاً حدود اواخر ارديبهشت ماه مي‍ باشد. زماني كه طغيان پسيل معمولي پسته وجود داشته باشد بايد از مواد حشره‍ كش توصيه شده عليه آفات بهره جست.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

آماده سازي زمين برای کاشت پسته :

 

پس از تهيه نمونه هاي آب و خاك، در صورتي‍كه نتيجه براي باغ مثبت باشد پروفيل‍هايي به عمق حداكثر 2 متر براي شناسائي كامل خاك و در صورت امكان طبقه بندي آن حفر مي ‍شود. براي شروع كار در صورتي‍كه لايه سطحي خاك (قبل و يا بعد از تسطيح) خيلي شور باشد، لازم است لايه نازكي از سطح خاك را كه درمحل تجمع املاح است كنار زده و خاك‍هاي جمع شده را از مزرعه خارج نمود. در صورتي‍‍‍كه پروفيل و نمونه برداري نشان داد كه بافت خاك كاملاً شني بوده و يا تا عمق 2 متري داراي سخت لايه باشد، بايد از احداث باغ در چنين محلي اجتناب نمود. اگر با حفر پروفيل مشخص شد كه خاك محل احداث باغ مطبق مي ‍باشد (يك لايه شني و يك لايه رسي يا برعكس)، در اين صورت قبل از انجام هركاري، با توجه به نقشه باغ و تعيين جهت و امتداد رديف‍ها در محل كاشت، خاك را حداقل به عرض يك متر و به عمق يك تا دو متر با بيل مكانيكي و يا لودر كاملاً مخلوط و يكدست مي‍نمايند. با ين كار اگر در عمق مذكور سخت لايه‍اي وجود دارد شكسته مي شود.

پس از اين مي ‍توان ساير عمليات را طبق نقشه انجام داد . چنانچه سيستم آبياري غرقابي مدنظر باشد بايستي شيب نهائي زمين به حدود 2-1 درصد برسد. اگر در محل كاشت با توجه به نتايج، عمليات اصلاحي لازم باشد، در آن صورت ممكن است در نوار محل كاشت ،گچ، يا گوگرد و كود حيواني پوسيده را به خاك اضافه كرده و سپس كاشت نهال را انجام داد.

 

لازم به ذكر است جهت اصلاح خاك (درصورتيكه Ph خاك بالاتر از 5/7 يا 8 باشد)، با اندازه‍ گيري سديم قابل تبادل و با در نظر گرفتن مقدار بهينه آن، مقدار گچ و يا گوگرد لازم در هر هكتار را محاسبه و به زمين داده شود. البته بايد در نظر داشت كه آثار اين اصلاح خاك در طولاني مدت و حداقل 2 تا 4 سال بعد بروز كرده و مشاهده خواهد شد. درصورتي‍كه كود حيواني مورد استفاده كاملاً پوسيده شده و عاري از بذرهاي علف‍هاي هرز باشد مي ‍توان آن را در نوار محل كاشت نهال ريخته و گوگرد را نيز به آن اضافه نمود.

 

لازم است تاكيد شود دادن گچ به تنهايي، مي‍تواند خاك را اصلاح كند ولي دادن گو‍گرد بدون كود حيواني هيچ فايده‍اي برآن مترتب نيست. پس از انجام عمليات فوق در صورتي كه آبياري به روش غرقابي انجام مي‍ شود بايد در زمان كاشت نكات زير را در نظرگرفت :

 

حد مجاز شوري براي پسته 8 ميلي موس برسانتي متر (دسي زيمنس برمتر) مي‍ باشد، البته شوري بيش از آن موجب خشكيدن نهال و يا خسارت به آن مي ‍شود. در اراضي بكر بايد قبل از كشت و يا توام با كاشت پسته در سال‍هاي اوليه، بمنظور كاهش شوري خاك عملياتي مثل زراعت جو و امثال آن انجام گيرد تا بدينوسيله با آبياري‍هاي مرتب و با دور‍كم، شوري خاك كاهش يافته و به حد مجاز نزديك شود و گرنه خشكيدن تعدادي نهال در هر آبياري، اجتناب ناپذير خواهد بود.كاشت نهال و يا بذر خصوصاً در مناطقي كه منابع آب وخاك شور است، نبايد در داغ آب و نوك پشته‍ ها انجام شود و بهتراست محل كاشت كمي پايين‍تر از محل داغ آب انتخاب شود. اگر قبلاً نهال در وسط پشته كشت شده باشد، توصيه مي‍شود به مرور از حالت جوي و پشته درآمده و به كرتي تبديل شوند و خاك اطراف طوقه‍ ها برداشته شود.

 

در صورتي‍كه كاشت پسته در اراضي بسيار شور و يا شور قليا و سديمي، مد‍نظر مي ‍باشد به جاي جوي و پشته، نواري به عرض حداقل يك متر و با عمق مناسب (جهت آبگيري به حجم كافي) ايجاد شده و نهال درست در وسط اين نوار كشت شود (شكل نوار مستطيل بوده و با عممق مربوطه، درحقيقت مكعب مستطيلي است كه در كف و روي زمين آن نهال ها كاشته مي ‍شوند.)

 

در برخي موارد استثنايي، دادن خاك رس به اراضي بسيار شني و يا اضافه كردن به اراضي رسي، با اطمينان از شور نبودن شن و يا رس اضافه شده توصيه مي ‍شود.

 

 

 

 

 

شخم زدن و ديسك كردن :

 

عمليات شخم به منظور زير‍و‍ رو كردن خاك و از بين بردن علف‍هاي هرز و عمليات ديسك زدن به منظور خرد‍كردن كلوخ‍ها و جمع‍آوري علف‍هاي هرز انجام مي شود. گاهي چنانچه بافت خاك نامناسب بوده و نياز به اضافه كردن مواد اصلاحي باشد، اين مواد قبل از شخم و ديسكت زدن به خاك اضافه شده و سپس اين عمليات انجام مي‍ گيرد.

 

 

 

ايجاد نوارهاي بادشكن:

 

با‍توجه به وضعيت اقليمي و در صورت وجود بادهاي شديد، طوفاني و حركت شن‍هاي روان در منطقه بايستي در اطراف مزرعه نوار‍هاي بادشكني از درختان مناسب (با ارتفاع بالا) و عمود برجهت باد ايجاد گردند تعداد نوارها به نوع گياهان انتخاب شده بستگي دارد. ضمناً گياهان انتخاب شده نبايد ميزبان مشتركي براي آفات و بيماري‍هاي پسته باشند.

 

درختان گز، سنجد، سرو، كاج و حتي درختان پسته نر بادشكن‍هاي مناسبي هستند.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

علائم رسيدن پسته و زمان برداشت :

 

 

زماني كه درصد پوست رويي ميوه پسته به راحتي از پوست سخت استخواني جدا شود، زمان برداشت فرارسيده است.تغيير رنگ پوست رويي از سبز به گلي تا ارغواني نيز نشانه‍اي ديگر از رسيدن ميوه ها است .در ماه‍هاي آخر فصل تابستان ترك‍خوردگي سطح رويي پوست نرم ميوه‍ها نيز نشاني ديگر از نزديك شدن زمان برداشت پسته است.

 

برداشت محصول :

 

پس از رسيدن محصول، برداشت آن بايد سريعاً انجام گيرد. عمليات برداشت بوسيله نيروي كارگر و با دست انجام مي ‍شود زيرا با توجه به شرايط و نحوه كشت درختان عدم انجام هرس فرم، عدم وجود يكنواختي در ارقام و سنين درختان، امكان برداشت مكانيزه محصول وجود ندارد. نحوه برداشت بدين صورت است كه قبل از شروع چيدن محصول، پارچه هاي مخصوص دورويه را زيردرختان پهن كرده، به طوري كه كل سطح زمين زير پوشش تاج پوشيانيده شود سپس هريك از كارگران خوشه هاي ميوه را دردست گرفته و با اندكي فشار به يكي از جهات‍، خوشه را از محل دم قطع مي نمايند و درون پارچه مي ريزند. محصول هر درخت پس از برداشت در محلي مخصوص (داراي سايه و كف‍پوش مناسب) جمع‍ آوري مي‍ گردد و بلافاصله درون سبدهاي مخصوص ريخته و در كوتاه‍ترين زمان ممكن به محل پايانه فراوري پسته انتقال مي ‍يابد.

 

حمل و نقل محصول تا محل فرآوري :

 

محصول برداشت شده در اولين فرصت و ترجيحاً در ساعات خنك روز بايستي به پايانه انتقال يابد. براي انتقال محصول بهتر ست آن را در سبدهاي مخصوصي نگهداري كنند. سبدها در كاميون يا ساير وسائل حمل و نقل كه داراي سقف هستند گذاشته شده و به محل فرآوري محصول انتقال داده شوند. در صورتي كه انتقال محصول به صورت توده دركاميون و يا وانت انجام مي‍ شود بايستي اولاً محفظه بار كاملاً تميز و خشك باشد، ثانيا كف آنها با يك لايه پارچه پوشانيده شود و سپس محصول پسته روي آن بارگيري و انتقال مي‍ يابد.

 

درجه بندي :

 

محصول خشك شده جهت ايجاد يكنواختي بيشتر درجه ‍بندي مي‌‌گردد. درجه ‍بندي شامل جداكردن پسته‍هاي خندان از ناخندان مي‍ باشد كه اين عمليات توسط غربال‍هاي مخصوص درجه بندي پسته انجام مي شود.

 

بسته بندي و انبارداري :

 

محصول آماده جهت عرضه به بازار برحسب نياز در ظروف بزرگ ( گوني‍هاي كنفي60 كيلويي)يا ظروف كوچك ( نايلون، سلفون و قوطي كوچك 5000 – 50 گرمي) بسته بندي و به بازار عرضه شود. ظروف بسته‍بندي بايستي داراي برچسب حاوي اطلاعات نوع رقم، شكل ميوه، تعداد دانه در انس درصد ناخنداني و ... باشد.

 

محصول بسته ‍بندي شده در انبار مخصوص با دماي حدود 15-5 درجه سانتي‍گراد و در شرايط رطوبت پايين با كف و ديواره هاي غير‍قابل نفوذ به حشرات نگهداري مي ‍شوند. وجود هواكش كنترل كننده هاي دما و رطوبت در انبار از جمله استانداردهاي مناسب انبارداري هستند. بسته‍ بندي و وارد كردن محصول به انبار در ساعات خنك شبانه روز ( اواخر شب يا صبح زود) باعث كاهش دماي محصول و افزايش مدت نگهداري آن مي ‍شود. قراردادن پالت‍هاي چوبي يا فلزي در كف انبار ضروري است تا از آلودگي احتمالي محصول و انتقال رطوبت كف انبار به آن جلوگيري شود.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

 

پيوند درختان پسته :

 

سه نوع روش پيوند زني در ايران مرسوم است :

 

1- پيوند لوله اي 2- پيوند شكمي 3- پيوند اسكنه اي

 

پيوند اسكنه اي و پيوند شكمي از قديم الايام در ايران كاربرد داشته، كه به تدريج كنار گذاشته شده است. هم اكنون استفاده از پيوند لوله اي به دليل سادگي، سرعت عمليات و درصد بالاي جوش خوردن بين پايه با پيوندك رواج يافته و 99 درصد درختان پسته با استفاده از اين روش تكثير می شوند. از آنجا كه درخت پسته از نوع درختان صمغ ‍دار است ايجاد هرگونه خراش در تنه يا در شاخه هاي آن موجب تراوش صمغ مي گردد كه در مجاورت هوا سفت مي ‍شود. بنابراين در پيوند شكمي نهال پسته، شكاف افقي در پايين شكاف عمودي به شكل ..i... زده مي ‍شود (پيوند شكمي در درختان ميوه معمولاً به شكل T است) تا صمغ مترشحه از شكاف افقي مانع رويش و رشد جوانه پيوند‍ك نشود.

 

آماده سازي پايه، تهيه پيوندك و انجام عمل پيوند‍زني :

 

به منظور سهولت در عمل پيوند، نخست پايه مورد نظر انتخاب مي گردد.در اسفند ماه نهال‍هاي 3-2 ساله پسته در زمين اصلي سربرداري مي ‍شوند

 

پس از رشد جوانه هاي جانبي بر روي پايه سربرداري شده، بسته به نوع آرايش تنه درخت 3-1 شاخه برروي پايه اصلي نگهداري شده و ساير شاخه ها حذف مي ‍شوند.در پيوند لوله اي هم اندازه بودن قطر پايه و پيوند‍ك ضروري است به همين منظور ابتدا پايه وشاخه مناسب پيوندك انتخاب مي شود.زمان مناسب براي پيوند نهال‍هاي پسته به طور عمده در اواخر اريبهشت تا اوايل خرداد يعني هنگامي است كه درخت براحتي پوست مي ‍دهد و دماي هوا در حد متعادل قراردارد.

 

براي تهيه پيوندك حدود 3-2 سانتي‍متر بالاتر از جوانه، شاخه را قطع كرده، سپس از 2 سانتي‍متري زير جوانه با چاقوي پيوند‍زني پوست دور تا دور بريده مي ‍شود. بعد با انگشت پوست برش خورده را به آرامي چرخانده تا پوست حاوي جوانه به راحتي و به طور كامل از چوب جدا شود .

 

پيوندك آماده شده، به شكل استوانه‍اي حاوي جوانه مي باشد.شاخه هاي جانبي نگهداري شده بر روي پايه نيز سربرداري شده و سپس به فاصله 3-2 سانتي‍متر از بالا دور تا دور شاخ برش داده مي ‍شود و به روش تهيه پيوندك، .پوست جدا مي ‍شود.

 

پس از آماده شدن پايه و پيوندك، پيوندك را كه به شكل استوانه است داخل چوب پايه قرارداده و به آرامي به سمت پايين فرستاده تا در محل خود استقرار يابد.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

کوددهی پسته

 

كود سبز :

 

بطورمتوسط هر 1 كيلوگرم كود حيواني ارزش 5/2 كيلوگرم كود سبز را دارد. ضمناً با استفاده از كودهاي سبز علاوه برتامين ماده آلي خاك، مواد غذائي آن نيز در نتيجه معدني شدن ازت آن تا حدي تامين مي گردد.

 

خصوصيات گياه انتخابي جهت توليد كود سبز :

 

- گياه بايد از رشد سريعي برخوار باشد تا حجم زياد آن از رشد علفهاي هرز نيز جلوگيري كند.

 

- گياه مورد كاشت با دوره هاي آبياري درخت پسته سازگاري داشته و احتياج زيادي به آب جهت رشد كامل نداشته باشد.

 

- در زمان حداقل ارزش آب (زمستان تا اواخر بهار)بتوانند سريعاً رشد نمايد.

 

در باغ‍هاي پسته بهتر است كه گياه بين رديف‍ها كشت شده و در صورتي كه كه ارتفاع گياه زياد شد، بايد آن را خرد كرده و با دقت بدون صدمه زدن به گل و ميوه درختان، آنها را زير خاك مدفون نمود. گياهان مناسب كود سبز براي كشت پسته گياهاني است كه اولاً خواص فوق را داشته و در عين حال بيماري مشتركي با پسته نداشته باشند.

 

 

هرس باردهي درختان پسته :

 

به كليه عملياتي كه بر روي درختان بارده و به منظور قطع قسمت يا تمام شاخه هاي درخت انجام مي ‍‍شود، هرس باردهي مي گويند. هرس باردهي پسته شامل هرس تنك شاخه، هرس سربرداري و حذف پاجوش مي ‍باشد.

 

هرس تنك شاخه :

 

در اين روش هدف اصلي كاهش تعداد شاخه هاي فرعي درجه دوم و سوم مي ‍باشد. معمولاً به منظور كاهش سال آوری، تعداد شاخه هاي ميوه دهنده پسته را قبل از سال پربار به حدود نصف تا كاهش مي ‍دهند كه اين عمليات باعث تقويت شاخه ها، جوانه ها و خوشه هاي گل باقي‍مانده مي‍ شود اين عمليات بايستي در دوره خواب زمستانه و در سنين باردهي اقتصادي محصول انجام شود .

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 

 

 

کوددهی پسته

 

كودهاي آلي :

 

كودهاي آلي براساس منشاپيدايش به سه دسته عمده : حيواني، گياهي، و مخلوط تقسيم مي ‍شوند.

 

مزاياي كودهاي آلي :

 

اين كودها ممكن است بتوانند تمامي عناصر ضروري پر‍مصرف و كم مصرف را براي گياه تامين كنند. اهميت ديگر كودهاي آلي، بهبود و افزايش نفوذپذيري خاك نسبت به آب و هوا و در نتيجه نفوذپذيري ريشه يا گياه مي باشد.

 

انواع كود هاي آلي:

 

كودهاي آلي بر اساس منشاء پيدايش به سه دسته عمده: حيواني، گياهي و مخلوط تقسيم مي شوند.

 

مزاياي كود هاي آلي:

 

اين كود ها ممكن است بتوانند تمامي عناصر ضروري پر مصرف و كم مصرف را براي گياه تامين كنند. اهميت ديكر كود هاي آلي، بهبود و افزايش نفوذپذيري خاك نسبت به آب و هوا و در نتيجه نفوذپذيريريشه يا گياه مي باشد.

 

كودهاي دامي :

 

درايران خصوصاً در باغات پسته از كود ماكيان نوع مرغي بسيار مصرف مي ‍شود و بهتراست از مصرف مداوم كود‍مرغي در باغات پسته خودداري نمود و حداقل هر سه يا پنج سال از كود آلي ديگري استفاده شود. مقدار مصرف اين كود به علت بالا بودن ازت آن بيش از 10تن در هكتار براي درختان جوان (15ساله) توصيه نمي ‍شود در مورد درختان بارور و مسن مي‍توان ميزان استفاده از آن را تا حداكثر 20 تن در هكتار بالا برد. بطور كلي كود پرندگان و كودمرغي داراي درصدآهن بالا مي باشند به همين علت از مصرف مداوم و با مقدار زياد آنها در باغاتي كه درصد آهك از 30 درصد متجاوز است، بايد جداً خودداري نمود. كودهاي مرغي را بايستي .در شيار كودي عميق، مصرف و مدفون كرد

 

كودهاي دامي گاوي و گوسفندي تفاوتي در كاربرد نداشته و گاهي نيز به صورت مخلوط بكار برده مي ‍شوند كه انجام آن توصيه مي ‍شود، زيرا كودهاي گاوي ازت و پتاسيم كمتري از كود‍هاي گوسفندي دارند. بهتر است براي اراضي داراي معمولي و نسبتاً غني از نظر مواد غذائي مصرف شوند. ميزان مصرف كودهاي مخلوط يا گوي معادل 20 تن در هكتار براي درختان جوان زير 15 سال و 40-20 تن براي درختان بارور و مسن توصيه مي ‍شود.

 

در صورت وجود مسائلي از جمله وضعيت ژنتيكي برخي پايه ها و يا پايه و پيوندك‍ها، تغييرات موضعي Ph و ... كمبودهايي به صورت خفيف و يا لكه اي در طولاني مدت مشاهده شد، مي‍ توان از كودهاي شيميائي خصوصاً به صورت محلول پاشي و تزريق و با دادن موضعي به خاك، خصوصاً به صورت محلول پاشي و تزريق و يا دادن موضعي به خاك، به عنوان مكمل كودهاي حيواني و دامي استفاده نمود. بهتر است مقادير توصيه شده هركدام از كودها و اجزاي آنها را به نصف تقليل داد.

 

كليه مقادير كودي توصيه شده اعم از مرغي و يا گاوي و... بايد به عنوان كود زمستانه فقط در شيار كودي به عرض 40 و عمق 40 سانتي‍متر در انتهاي سايه انداز درختان مصرف شود.

 

 

 

 

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

 


    پست الكترونيكي :
    محصولات پرفروش
    شرکت ندای فناوری طراحی و توسعه توسط شرکت طراحی سایت ندای فن آوری طراحی وب سایت